در اصل مانع مىشود . سپس درباره‌ى علتى كه اعتبار آن در الحاق فرع لازم است دچار اختلاف مىشوند ، اين قياس به سبب تعدد علت مركب است و هريك امكان علت بودن براى اصل را دارد . مانند اتفاق علما بر سر تحريم رباى فضل در اصناف چهارگانه ( گندم ، جو ، ذرت و نمك ) ، ولى در تحريم اختلاف دارند ، برخى علت را كيل و وزن مىدانند ، برخى طعم ، دسته‌ى سوم ، قوت و ذخيره‌كردن اگر بخواهيم برنج را به اصناف چهارگانه ملحق نماييم ، مىبينيم كه همه‌ى اوصاف مذكور در آن موجود است . پس اين قياس از بيش از يك علت معتبر تركيب شده است . قياس مركب الاصل : آن است كه معترض و مستدل بر حكم اصل و موجود بودن وصفى كه مدعى علت بودن آن در اصل هستند متفق باشند ، ولى هريك از آن‌ها علتى را غير از علت ديگرى ادعا كند . مانند اين‌كه بر تحريم ربا در گندم و بر وجود وصف كيل و طعم در آن متفق باشند ، ولى هريك از فقها علتى را مدعى باشد ، يكى علت را گندم بودن ، ديگرى خوراكى بودن و سومى پيمودنى بودن بداند . قياس مركب الوصف : معترض و مستدل بر حكم اصل متفق باشند ، ولى علتى را كه مستدل اثبات كرده است معترض وجود آن را در اصل انكار كند . قياس مساوى : قياسى است كه فرع مساوى اصل در حكم است بدون ترجيح دادن بر آن ، مانند قياس سوزاندن مال يتيم بر خوردن آن . قياس مؤثر : تقسيم قياس از حيث ملايم بودن يا مؤثر بودن است . قياس مؤثر به دو اعتبار اطلاق مىشود : يكم اين‌كه اعتبار و تأثير علت جامع صراحتا يا به طريق ايما يا اجماع تأييد شده است ، مانند خاصيت مست كردن شراب كه به موجب نص شارع در حكم حرمت آن مؤثر واقع شده است ، يا مانند وصف صغر سن كودك كه به موجب اجماع در حكم ولايت و سرپرستى او مؤثر است . دوم يا خود وصف جامع در خود حكم تأثير گذاشته است يا عين وصف جامع در جنس حكم يا جنس وصف